Ngồi tù có được đi bầu cử không?

Theo hiến pháp 2013 quy định, quyền bầu cử là một trong số những quyền cơ bản của công dân khi có đủ điều kiện và đủ độ tuổi theo pháp luật quy định. Tuy vậy, đối với những phạm nhân đang chấp hành hình phạt tù sẽ bị mất đi một số quyền công dân cơ bản, trong số đó có quyền được bầu cử.

Căn cứ:

  • Hiến pháp 2013
  • Luật Bầu cử đại biêu Quốc hội và Đại biểu hội đồng nhân dân 2015

Nội dung tư vấn

1. Điều kiện để được đi bầu cử

Như đã nói, quyền bầu cử là một trong những nội hàm quan trọng của quyền công dân, cụ thể tại Điều 27 Hiến pháp 2013 quy định: “Công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử”. Để thực thi Hiến pháp, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và Đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 quy định chi tiết hơn như sau: “Tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử”. Như vậy có thể thấy, quyền bầu cử là một quyền cơ bản của công dân được pháp luật quy định, đồng thời, các chủ thể khác như cá nhân, tổ chức phải tôn trọng và không được xâm phạm quyền này. 

Ngày bầu cử từ lâu đã được xem như là một ngày hội của đất nước. Những cử tri ở mọi miền của tổ quốc hoặc thậm chí những công dân Việt Nam ở nước ngoài khi đáp ứng đủ điều kiện về độ tuổi, về năng lực hành vi dân sự sẽ đều được tổ chức bầu cử lập danh sách cử tri và phát thẻ cử tri. Tuy nhiên, do tính chất đặc thù của một số trường hợp mà xét thấy việc tham gia bầu cử là không hợp lý, không thuận lợi. Do vậy, căn cứ theo khoản 1 Điều 30 Luật Bầu cử đại biêu Quốc hội và Đại biểu hội đồng nhân dân 2015 quy định về một số trường hợp không được tham gia bầu cử như sau:

  • Người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật;
  • Người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án;
  • Người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo;
  • Người mất năng lực hành vi dân sự.

Đối với những người thuộc các trường hợp nêu trên đều là những người đang ở trong những tình trạng không có đầy đủ tư cách về địa vị pháp lý; hoặc không có đủ năng lực hành vi dân sự để thực hiện việc bầu cử. Do đó, xét thấy để đảm bảo cho việc bầu cử được diên ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín, pháp luật đã không trao quyền bầu cử cho những người thuộc các trường hợp nêu trên.

2. Ngồi tù có được đi bầu cử không

Từ lâu, nhiều người vẫn quan niệm khá sai lầm về việc đi tù đồng nghĩa với sự mất đi quyền công dân. Tuy nhiên, trong phạm vi việc bầu cử thì quan niệm như vậy có phần phản ánh đúng thực tế. Bởi lẽ như đã nêu ở trên, những người đã phạm những tội hình sự và đang thi hành bản án có hiệu lực pháp luật của tòa án thì sẽ không được quyền bầu cử, đồng nghĩa với việc một phần quyền công dân của những người này đã bị pháp luật hạn chế. Theo quy định của Luật Bầu cử đại biêu Quốc hội và Đại biểu hội đồng nhân dân 2015 thì cơ quan chức năng sẽ thành lập ra các tổ bầu cử tại địa phương. Sau đó, các cử tri sẽ tới các tổ bầu cử đó để thực hiện việc bầu cử. Có thể thấy, việc tuân thủ về trình tự thủ tục trong các cuộc bầu cử là vô cùng quan trọng, giúp cho việc bầu cử được diễn ra suôn sẻ, khách quan đúng theo những nguyên tắc của pháp luật quy định. 

Mặt khác, xét thấy việc tổ chức dẫn giải những phạm nhân đang bị chấp hành án tù tới những tổ bầu cử để họ thực hiện quyền bầu cử sẽ phát sinh những chi phí không hợp lý và có thể nảy sinh những vấn đề bất cập, không loại trừ khả năng phạm nhân có thể đào thoát trong quá trình dẫn giải. Vì lẽ đó, pháp luật đã quy định những người đang chấp hành án phạt tù sẽ không được liệt kê vào danh sách cử tri, không được phát thẻ cử tri theo quy định tại khoản 1 Điều 30 Luật Bầu cử đại biêu Quốc hội và Đại biểu hội đồng nhân dân 2015 và không được thực hiện việc bầu cử.

Ở đây cũng cần phải làm rõ hơn để phân biệt các trường hợp về người bị tạm giam, tạm giữ. Theo đó, những người bị tạm giam, tạm giữ vốn là những người bị tình nghi và đang bị các cơ quan điều tra tạm giam, tạm giữ nhằm phục vụ cho công tác tố tụng cũng như đảm bảo việc đối tượng không thể bỏ trốn. Về nguyên tắc, những người bị tạm giam, tạm giữ vẫn chưa bị xem là tội phạm và vẫn có đầy đủ những quyền công dân, quyền con người mà cho tới khi họ bị kết tội bằng một bản án có hiệu lực của tòa án. Do vậy, tại khoản 5 Điều 29 Luật Bầu cử đại biêu Quốc hội và Đại biểu hội đồng nhân dân 2015 quy định về việc cho phép người đang bị tạm giam, tạm giữ có quyền được bầu cử như sau:

“…Cử tri là người đang bị tạm giam, tạm giữ, người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nơi người đó đang bị tạm giam, tạm giữ, đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.”

Hy vọng bài viết có ích đối với quý độc giả

Khuyến nghị

  1. LSX là thương hiệu hàng đầu về pháp luật hình sự tại Việt Nam
  2. Nội dung tư vấn pháp luật mà LSX cung cấp, Quý vị chỉ nên xem như nguồn tài liệu tham khảo. Để có những những tư vấn rõ ràng và cụ thể hơn, hãy liên hệ với chúng tôi ngay