Sau phát súng ân huệ không chết sẽ được thả tự do?

Trong xã hội văn minh, hiện đại ngày nay, quyền con người được tôn trọng một cách tuyệt đối. Tiêu biểu trong số những quyền con người mà mỗi công dân được hưởng đó là quyền được sống. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, pháp luật cũng quy định việc tước đi mạng sống của những tên tội phạm nguy hiểm, đã gây ra những tội ác nghiêm trọng. Bởi lẽ chỉ có tước đi mạng sống của những đối tượng này, mới đủ sức trừng trị và răn đe, làm gương cho những đối tượng khác trong xã hội. Trong pháp luật hình sự, việc tước đi mạng sống của tội phạm được là một hình phạt, được gọi là tử hình.

Căn cứ:

  • Bộ Luật hình sự 2015
  • Bộ Luật tố tụng hình sự 2003
  • Luật thi hành án hình sự 2010

Nội dung tư vấn

Một nguyên tắc quan trọng của pháp luật hình sự đó là người phạm tội sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chịu những hình phạt thích đáng. Trong quá trình tố tụng hình sự, thẩm phán sẽ dựa vào sự thật khách quan thông qua những tài liệu, chứng cứ được cơ quan điều tra thu thập được để xem xét đưa ra bản án với mức hình phạt theo quy định pháp luật. Bộ Luật hình sự hiện hành quy định có 7 loại hình phạt. Có thể kể tới đó là phạt cảnh cáo, phạt tiền, án treo, tù có thời hạn, chung thân,…. và nặng nhất trong số 7 hình phạt đó là tử hình.

1. Hình thức thi hành án tử hình tại Việt Nam

Trong lịch sử phát triển của loài người nói chung và của pháp luật nói riêng, đã tồn tại rất nhiều hình thức trừng trị người phạm tội bằng cách tước đi mạng sống của họ. Có thể nói, án tử hình tồn tại song song với sự ra đời và phát triển của pháp luật. Từ thời Hy Lạp cổ đại, những nhà thi hành luật pháp của Athens đã sử dụng các biện pháp hành hình kẻ phạm tội như như cho vào vạc dầu sôi, treo cổ, chôn sống,… Hay tới thời phong kiến ở Châu Âu và Trung Quốc thì việc hành hình bằng phương pháp chém đầu trở nên phổ biến. Bên cạnh đó, cũng tồn tại những phương pháp hành hình khác như ngũ mã phanh thây, cho voi dày séo,… Nhìn trung, tất cả những biện pháp hành hình này đều có tính man rợ nhằm mang tính răn đe rất cao. 

Tuy nhiên, kể từ thế giới bước vào thời đại văn minh, các biện pháp hành hình man rợ như trước kia không còn được các nhà thực thi pháp luật áp dụng một cách phổ biến nữa. Thay vào đó là các biện pháp hành hình nhân đạo hơn đối với kẻ phạm tội, nhưng vẫn đảm bảo được việc tước đi tính mạng của kẻ đó. Ngày nay, trên thế giới các biện pháp hành hình phổ biến trên thế giới đó là xử bắn, tiêm thuốc độc, ngồi ghế điện,…. Hầu hết những biện pháp này đều mang lại một cái chết nhanh gọn cho tử tù và không để lại những sự ám ảnh trong tâm trí những người có nhiệm vụ thi hành án. 

Trước kia, kể từ khi nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời từ năm 1945 tới khi Luật thi hành án hình sự 2010 có hiệu lực, biện pháp thi hành án đối với các tử tù là xử bắn. Cụ thể thể tại Khoản 3 Điều 259 Bộ Luật tố tụng hình sự 2003 quy định rằng: “Hình phạt tử hình được thi hành bằng xử bắn”.

Tuy nhiên, theo xu hướng văn minh của thế giới, nhà nước ta cũng có những cải cách tư pháp nhằm thay thế hình thức xử bắn với các tử tù. Cụ thể tại Khoản 1 Điều 59 Luật thi hành án hình sự 2010 quy định: “Thi hành án tử hình được thực hiện bằng tiêm thuốc độc”.

Do vậy, kể từ khi Luật thi hành án hình sự 2010 có hiệu lực từ ngày 1/7/2011 thì các tử tù sẽ không bị đưa ra pháp trường để xử bắn nữa. Mà thay vào đó, tử tù sẽ được đưa tới các cơ sở thi hành án có đầy đủ trang thiết bị phục vụ cho việc tiêm thuốc độc. Quy trình của việc hành hình này được quy định cụ thể, với nhiều bước cụ thể, chặt chẽ với sự tham gia của  đại diện nhiều cơ quan có thẩm quyền trong Hội đồng thi hành án như tòa án, viện kiểm sát, trại giam, cơ quan pháp y,…. 

2. Đằng sau những phát súng tử hình

Thực tiễn công tác thi hành án trong suốt quãng thời gian biện pháp xử bắn được áp dụng đối với các tử tù, biện pháp này được đánh giá là có tính răn đe cao, đóng vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền phòng chống tội phạm, nhất là những loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm. Tuy nhiên, bên cạnh đó, biện pháp xử bắn cũng tồn tại những hạn chế nhất định đi ngược lại với tinh thần nhân đạo của thế giới văn minh và để lại những ảnh hưởng tâm lý đối với những người tham gia công tác thi hành án.

Thứ nhất, xử bắn đồng nghĩa với việc sẽ làm thi thể của tử tù không toàn vẹn. Đồng ý rằng, người phạm tội phải đền tội, đặc biệt những tên tội phạm có hành vi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng thì mới bị tuyên án tử hình. Tuy nhiên, xét trên phương diện nhân văn, suy cho cùng, tử tù cũng là những sinh linh, những con người trong xã hội, đã chót lầm đường lạc lối. Do vậy, dù thể nào đi nữa, việc một người chết với một thi thể không toàn thây vẫn để lại những điều ám ảnh. Hơn nữa, xét trên phương diện phía người nhà những tử tù. Dù đã gây ra những tội ác không thể tha thứ, nhưng họ vẫn là con, là em, là chồng, là cha của những người thân trong gia đình họ. Sẽ thật đau xót và tổn thương khi những người thân của các tử tù nghĩ về hình hài không toàn vẹn của người thân mình.

Thứ hai, việc xử bắn còn để lại những ảnh hưởng tâm lý sâu sắc cho những người tham gia công tác thi hành án, đặc biệt là những chiến sĩ công an thực hiện nhiệm vụ bắn những phát đạn vào cơ thể người tử tù. Dẫu vẫn biết đó là công việc thừa hành luật pháp, trừng trị kẻ xấu, tuy nhiên, việc tước đi sinh linh của một người khác không bao giờ là dễ dàng và bình thản. Khi được hỏi thì hầu như 100% những chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ hành quyết tử tù đều cho rằng bị ảnh hưởng tâm lý sâu sắc sau mỗi lần làm nhiệm vụ. Dù đã được huấn luyện và làm công tác tư tưởng cẩn thận trước mỗi lần ra pháp trường, tuy nhiên, những cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ này đều không khỏi ám ảnh mỗi lần bóp cò súng. Đặc biệt, đối với người có nhiệm vụ bắn phát súng nhân đạo vào thái dương của người tử tù để đảm bảo nhiệm vụ được hoàn thành. Đã có không ít những câu chuyện được kể về các chiến sĩ trẻ, lần đầu thực hiện nhiệm vụ xong phải về nghỉ phép nhiều ngày và thực hiện những biện pháp điều trị tâm lý. 

Có thể thấy sự đúng đắn trong chủ trương cải cách tư pháp khi thay thế biện pháp xử bắn bằng biện pháp tiêm thuốc độc. Khi nó vừa mang tính nhân đạo hơn cho người tử tù, khi họ được kết liệu cuộc sống một cách nhẹ nhàng, không đau đớn và thi thể của họ được toàn vẹn. Về phía những người thi hành án, tuy biện pháp tiêm thuốc độc không giải quyết được triệt để vấn đề về sự ảnh hưởng tâm lý của những có nhiệm vụ thi hành án. Khi việc tiêm thuốc độc vào cơ thể người tử tù vẫn được thực hiện bởi con người. Tuy nhiên, với sự cải tiến của khoa học công nghệ, hy vọng một ngày không xa, máy móc hiện đại sẽ thay thế con người làm việc này. Để sẽ không còn những ám ảnh của những người có nhiệm vụ tước đi mạng sống của tử tù.

3. Sau phát súng nhân đạo, tử tù không chết thì có được trả tự do không?

Mục đi của bản án tử hình là tước đi mạng sống của kẻ phạm tội, nhằm trừng trị và răn đe, tuyên truyền phòng chống tội phạm. Do đó, trước kia khi biện pháp xử bắn còn được áp dụng, pháp luât quy định trình tự thực hiện việc thi hành án tử hình phải trải qua nhiều bước. Có sự tham gia giám sát và chứng kiến của nhiều cơ quan, người thi hành nhiệm vụ có liên quan. Trình tự được quy định một cách chặt chẽ để nhằm đảm bảo không gây thêm nhiều đau đớn cho tử tù và vẫn đảm bảo nhiệm vụ thi hành án tử hình được thực hiện. 

Thực tiễn trong công tác thi hành án tử hình, nhiệm vụ của những chiến sĩ cầm súng tiến hành việc xử bắn được giao cho lực lượng Cảnh sát bảo vệ và hỗ trợ tư pháp. Theo lời kể của một chiến sĩ có kinh nghiệm nhiều năm thực hiện nhiệm vụ này kể lại thực tiễn những gì diễn ra ở pháp trường. Theo đó, một đội hình gồm 5 chiến sĩ được trang bị súng sẽ thực hiện nhiệm vụ xử bắn đối với 1 tử tù. Sau khi có hiệu lệnh của người chỉ huy, cả 5 cây súng đồng loạt được bóp cò. Với mục tiêu đường đạn hướng thẳng vào tim và những nội tạng quan trọng của tử tù. Sau loạt súng đó, người đội trưởng có nhiệm vụ tiến lên gần tử tù, dùng súng ngắn bắn “phát đạn nhân đạo” cuối cùng. Phát đạn này có đường đạn từ thái dương xuyên qua hộp sọ sau của tử tù. Có thể thấy rằng, với những phát đạn vào những vị trí như vậy trên cơ thể, sẽ đảm bảo việc tước đi mạng sống của tử tù.

Tuy vậy, dư luận vẫn tồn tại những ý kiến hoặc những thắc mắc cho rằng nếu sau khi bắn phát súng nhân đạo, nếu tử tù chưa chết thì được thả tự do. Từ những phân tích và lời kể của chiến sĩ có kinh nghiệm nhiều năm thực thi nhiệm vụ nêu trên thấy rằng ý kiến này là không chính xác về mặt thực tiễn và thiếu căn cứ về mặt pháp luật. Sẽ chẳng có một cơ thể con người bỉnh thường nào sẽ thoát khỏi được những phát đạn chí mạng, của những người được huấn luyện để làm nhiệm vụ. Hơn nữa, sau khi những chiến sĩ công an hoàn tất việc xử bắn bằng súng, cán bộ pháp y sẽ tiến hành kiểm tra thi thể tử tù để xác minh. Nếu việc tử tù vẫn còn sống sau những phát đạn kia là có thật thì cũng không có căn cứ pháp luật nào quy định việc trả tự do cho tử tù trong những trường hợp này. Do đó, nếu tử tù còn sống, Hội đồng thi hành án tử hình sẽ ra quyết định xử bắn lại để hoàn thành nhiệm vụ thi hành án.

Hiện nay, với việc Luật thi hành án 2010 thay thế biện pháp thi hành án tử hình xử bắn bằng biện pháp tiêm thuốc độc đã khắc phục được nhiều hạn chễ trong công tác thi hành án trong quá khứ. Tuy nhiên, các cơ quan nhà nước cũng nên nhìn vào thực tiễn trong công tác thi hành án tử hình trước kia để có những cải cách, hoàn thiện quy trình thi hành án tử hình nhân đạo, phù hợp với xu hướng phát triển của nhân loại.

Khuyến nghị

  1. LSX là thương hiệu hàng đầu về dịch vụ luật sư tranh tụng tại Việt Nam
  2. Nội dung tư vấn pháp luật mà LSX cung cấp, Quý vị chỉ nên xem như nguồn tài liệu tham khảo. Để có những những tư vấn rõ ràng và cụ thể hơn, hãy liên hệ với chúng tôi ngay